Marrakech, de 'Parel van Zuid-Marokko'
Kloppend hart
Het grote plein Jmaa el-Fna in de medina is het kloppende hart van de stad. De naam van het plein wordt op veel manieren uitgelegd: 'Plein der Doden', 'Vergaderplaats der Ouderen' of 'Plein van de Moskee'. Feit is dat de hoofden van geëxecuteerden hier werden opgespiesd en pas verwijderd werden als de schedels door kraaien en gieren waren kaal gevreten. Tot het begin van de 20e eeuw waren deze afzichtelijke taferelen er te aanschouwen.Vandaag de dag gaat het er vreedzamer aan toe. De hele dag door is er op het plein een komen en gaan van mensen die er de kost verdienen, kopers en kijkers. 's Ochtends vullen de terrassen rond het plein zich met mannen die een kopje zoete muntthee drinken terwijl schoenpoetsers, krantenverkopers, hennatatoeage-dames, fraai uitgedoste waterverkopers (guerrabs), tandartsen en kappers hun waren en diensten slijten. Wat later komen daar de fruitverkopers en specerijenhandelaren bij.
Slangenbezweerders en gokspelletjes
Maar het plein krijgt iets magisch als de hitte aan het eind van de middag afneemt en acrobaten, dansers en trommelaars, slangenbezweerders, waarzeggers en verhalenvertellers het plein overnemen. In het hoogseizoen mengen zich daar de toeristen tussen, maar in de rustiger maanden zie je dat het plein toch vooral ook ter lering en vermaak van de Marokkanen en andere Afrikanen is.Het 'Plein der Doden' zoemt en beweegt, en je komt werkelijk ogen en oren tekort. Mooi om te zien zijn de gnaoua, rondwervelende zwarte dansers in witte of rode gewaden die begeleid worden door het ritme van zware trommels. Het is moeilijk stil te blijven staan bij hun opzwepende muziek. Je kunt je beter niet inlaten met een van de vele gokspelletjes die op het eerste gezicht makkelijk winbaar zijn.
Geitenkop op Jmaa el-Fna
Aan het eind van de middag, na de siësta, komen er snel tientallen genummerde eetkraampjes bij die uitstekend en goedkoop eten hebben. De menu's worden luid verkondigd en iedere ober en kok probeert zoveel mogelijk klanten aan zijn tafeltjes te krijgen. Wat wil je hebben? Lamskebab of toch maar liever slakken? Sommige specialiteiten, zoals gekookte geitenkop of hersenen, behoren niet tot de favoriete dissen van de meeste toeristen, maar je kunt zien hoe bezoekers uit de bergen zich er tegoed aan doen.Probeer eens een heerlijke bstilla, een soort gerecht met kip, bladerdeeg, amandelen en kaneel. Wordt het allemaal even teveel, dan zijn er terrassen bovenop de gebouwen rondom het plein, waarvandaan je het spektakel kunt aanschouwen dat zich onder je afspeelt.
Oproep tot gebed
Bij het Jmaa el-Fna in het centrum van de stad bevindt zich de oudste moskee van Marokko, de Koutoubia. Die wordt ook wel de 'boekverkopermoskee' genoemd, naar de boekenstalletjes die de moskee omgaven in de middeleeuwen, toen de Koutoubia het middelpunt was van een gebied vol medersa's (koranscholen) en studentenverblijven.Wat de Eiffeltoren is voor Parijs en het Vrijheidsbeeld voor New York, is de Koutoubia moskee voor Marrakech. De 65 m hoge minaret van deze moskee is het hoogste gebouw van de stad en bepalend voor het gezicht van Marrakech. Vanaf de minaret van de Koutoubia roept de stem van de muezzin de moslims vijf keer per dag op tot het gebed, de salat.
Op de plaats waar de moskee staat, werd in 1062 de eerste moskee van Marrakech gebouwd, samen met een kasba. De moskee zelf lijkt nu niet of nog nauwelijks in gebruik te zijn, en is al helemaal niet toegankelijk voor niet-moslims.
Spel van licht en schaduw
Het grootste deel van de medina (Arabisch voor 'ommuurde stad') ten noorden van het Jmaa el-Fna wordt ingenomen door een wirwar van markten ofwel 'soeks'. Bij elkaar vormen ze de grootste overdekte markt van Afrika, die zijn weerga niet kent. De afwisseling van licht en schaduw, van kleuren en geuren en van de bonte stoet van dragers, gesluierde vrouwen, karren getrokken door mensen of dieren en kleine ateliers waarin ambachtslieden smeden, leer bewerken of kleding maken, brengt elke bezoeker in vervoering.De meest centrale markten verkopen vooral goederen met een grote toegevoegde waarde, zoals sieraden, boeken of schoenen. Zaken die veel meer ruimte nodig hebben of minder waardevol zijn, liggen meer aan de buitenkant van de medina.
Tot je middel in de duivenpoep
De veemarkt en markten voor graan of onbewerkte katoen liggen verder achteraf, evenals de leerlooierijen die vanwege hun stank vlak tegen de oostelijke stadsmuur zijn aangebouwd. Hier worden de huiden van zojuist geslachte dieren (voornamelijk koeien, geiten, schapen en kamelen) bewerkt tot een verkoopbaar stuk leer. Afhankelijk van de fase van het proces wordt je geconfronteerd met bijna complete dieren tot stukken suède.Zonder moderne machines, op de traditionele, in onze ogen ouderwetse manier, staan mannen onder primitieve omstandigheden vaak urenlang tot aan hun middel in de verfbaden het leer te bewerken. Enkele dagen tot weken worden de huiden in verschillende baden van onder andere kalk, duivenpoep en verf gelegd. Het stinkt er geweldig en een takje munt voor onder je neus om de stank wat te verhullen is een welkome aanrader. Marokko: feest der luchtjes!
Studeren tussen mozaïeken
Verscholen in de bruisende soek ligt de interessante Ben Youssef Medersa, een voormalig leercentrum voor islam en islamitische wetgeving, aan de oostzijde van de gelijknamige moskee. Dit oudste universiteitsgebouw van de stad werd in de 14e eeuw gesticht en kreeg zijn huidige vorm vanaf 1565. Toen verordonneerde de Saadische sultan Moulay Abdellah een rigoureuze verbouwing en vergroting om de medersa tot de mooiste en grootste van het land te maken.Hoewel de medersa vandaag de dag niet meer in gebruik is, krijg je tijdens een verkenning van het gebouw een goede indruk van hoe de Marokkaanse studenten hier leefden en leerden. De cellen waarover de circa 900 jongemannen beschikten om in te studeren en te slapen, liggen op de eerste etage aan het centrale rechthoekige binnenhof. In het midden hiervan bevindt zich een rechthoekige vijver en aan het einde is de gebedshal met een fraaie gebedsnis.
De bijzonder rijkelijke decoratie van de binnenplaats en de gebedshal is prachtig. De schitterende mozaïeken, het heerlijk ruikende cederhout waarvan de façades rond het binnenhof zijn gemaakt en de zeer gedetailleerde inscripties en bloempatronen zorgen ervoor dat je diep onder de indruk raakt van de intimiteit van het gebouw.
De medersa is dagelijks (behalve vrijdag) geopend van 09.00 tot 12.00 en van 14.30 tot 18.00 uur.
Een dikke grootvizier
Ook het omstreeks 1900 gebouwde Bahia-paleis is van ongekende schoonheid met haar fraaie mozaïeken, geschilderde plafonds en patio's met fruitbomen. Het Oosterse pronkstuk dat achter onopvallende buitenmuren schuilgaat, bestaat uit een uitgestrekt complex van Moors geornamenteerde representatieve zalen, lieflijk aangelegde binnenplaatsen met fonteintjes en paviljoens op de begane grond.Dit was omdat de toenmalige grootvizier Bou Ahmed erg dik was en geen trappen kon lopen. Hij bouwde het voor zijn vier vrouwen, zijn 24 concubines en zijn talrijke kinderen. De gebouwen, die bijna allemaal intact gebleven zijn, geven je een goede indruk van de rijkdom en weelde waarin de grootvizier leefde. Zijn bijnaam 'Bahia' (mooi, schitterend) draagt het paleis met recht.
