Rituelen en tradities van het Belgische carnaval

De Rijnlandse carnavals

Hier begint het feest in de maand november met carnavaleske bijeenkomsten van de broederschappen. Vanaf januari neemt het aantal activiteiten toe: carnavalshows (kappenzittingen) en gemaskerde bals volgen elkaar op. De fuifnummers beginnen de eerste tekenen van vermoeidheid te vertonen. Tijdens één van deze shows wordt Prins Carnaval van het volgende jaar gekozen.

Daarna volgt de donderdag van de vrouwen: deze gaat vooraf aan Mardi-gras (vette dinsdag) en kondigt het uiteindelijke carnavalsfeest aan. Die dag hebben de vrouwen het voor het zeggen. Diegenen die met stropdas op straat durven komen, pas op! Jullie worden onmiddellijk het mikpunt van de dames.

Zaterdag wordt voorbehouden aan de officiële ceremonies: de sleutels van de stad worden overhandigd aan Prins Carnaval. In de namiddag worden er gemaskerde bals georganiseerd voor de kinderen. ‘s Avonds nemen de ouders hun plaats in.

De maandag voor Mardi-gras wordt ‘Lundi des Roses’ (Maandag van de rozen) genoemd. De oude traditie strooide papieren rozen langs het traject van de stoet. Het is meestal de meest feestelijke dag van carnaval. Praalwagens, fanfares en folkloristische groepen trekken door de straten. Prins Carnaval sluit op zijn praalwagen de stoet. Rond 17.00 u paraderen de verschillende groepen voor de autoriteiten tijdens een laatste rondgang. Een uitgelezen kans om ze te bewonderen.

Op Mardi-gras luiden de doodsklokken over Carnaval. De prins levert de stadssleutels weer in. En de fuifnummers dansen een laatste rondedans.

De Ardeense carnavals

De provincie Luxemburg viert carnaval op waardige wijze, maar mogelijk minder passioneel dan onze Duitstalige vrienden.

De festiviteiten duren doorgaans minder lang. De maanden januari en februari worden voorbehouden voor de Soumonces, een soort generale repetitie. Ze bestaan uit kleine stoeten die door de straten trekken om de dorpelingen op te roepen om te feesten of uit gewone bijeenkomsten in een café die aan iedereen de kans geeft het glas te heffen.

Carnaval op zich strekt zich uit over een weekend of twee. Voor klein en groot worden er verklede bals georganiseerd. Prins Carnaval wordt met de nodige egards benaderd. Op zondag trekt een kleine stoet door de straten van de woonplaats. Reuzen en hun legende zijn een steeds terugkerend thema. Na de laatste rondgang wordt een enorme omelet verdeeld. De traditie van het grand feu (groot vuur), dat het einde van de winter aankondigt, wordt hier vaak mee in verband gebracht. Carnaval eindigt hier al dansend.

Andere tradities

Wanneer je de kalender doorloopt, zal je nog veel andere meer of minder belangrijke varianten van carnaval tegenkomen. Hieronder de meest succesvolle die hun eigen gebruiken hebben ontwikkeld en die je nergens anders zult tegenkomen.

• Le Cwarmé van Malmedy

Het carnaval van Malmedy begint met de vier donderdagen die voorafgaan aan Mardi-gras. Het zijn de uitgangsavonden van de broederschappen.

De Cwarmé zelf speelt zich af op zondag. Een lange stoet met meer dan 2000 deelnemers slingert door de straten van Malmedy. De broederschap van Haguètes plaagt de voorbijgangers met lange tangen, de Hap’Tchar, die vroeger dienden om de melaatsen te voeden. Wanneer je wordt gevangen door deze Haguètes, vraag dan op je knieën om vergiffenis! Je zult zeker ook de Longs Nez (lange neuzen), gekleed in een blauwe sarrau met een rode sjaal en een witte broek, tegen het lijf lopen. Uitgedost met een lange neus volgen deze personages de toeschouwers en imiteren hen in al hun bewegingen. Om ervan verlost te geraken is er slechts één oplossing: hen iets te drinken aanbieden!

• De begrafenis van Mathy Loxhet in Spa

Mathy Loxhet betekent in het Waals (dialect) Mathieu l’os. Het verwijst naar de beenhesp (l’os betekent been, bot) die door de hele dorpsgemeenschap werd begraven in de tuin op de eerste dag van de vasten. Het symboliseerde het einde van de feesten en het begin van de versterving tijdens de vasten.

In Spa is dit gebruik, dat al meer dan 150 jaar wordt gevierd, intussen vermengd met de traditie van het Grand Feu (Groot vuur). Mathy Loxhet wordt verbrand omdat hij schuldig is aan een verschrikkelijke zonde: de bewoners van de stad te hebben aangezet veel te veel uit te geven tijdens de vette dagen van Carnaval! Na te zijn berecht, wordt Mathy Loxhet veroordeeld op een openbare plaats te worden opgehangen en verbrand. Kom kijken naar deze parodie van een begrafenis.

• De Laetare van Stavelot

Een van de meest bekende carnavals van België. Het verhaal gaat dat de regerende prinsabt de religieuzen verbood om deel te nemen aan de volksfeesten. De massa roept de blijde en betreurde aanwezigheid van de monniken op door zich uit te dossen met een kapmantel en een kleed dat de klederdracht van de religieuzen naar vorm en kleur imiteert.

Op de dag va de Laetare, zijn de Blancs-Moussis gehuld in een lang wit kloosterkleed en met een masker met een lange rode neus. En confettikanon lanceert projectielen tot binnen in de huizen. De aanplakkers hangen satirische affiches over de gekende persoonlijkheden uit de stad.

• De Laetare van Tilff

Een carnaval naar het beeld van een groentetuin die is samengesteld uit 8 reuzen. De belangrijkste broederschappen zijn de Les Porais Tilffois en de Sorcières Tilffoises (Tilffse heksen).

Tekst: Ardennes-Etape.com. Fotografie: Ardennes-Etape.com.